İnşaat Sektöründeki Döngüsel Ekonomi Yaklaşımlarının Türkiye ve Avrupa Birliği Mevzuatı Çerçevesinde Karşılaştırmalı Analizi

Abstract

The construction sector is considered a strategic area for transformation in the transition to a circular economy, given its high resource consumption, energy use, and waste production. This transformation can only be achieved not only through technical solutions but also through the relationship established by regulatory frameworks that guide building production processes. This thesis aims to analyze the guiding effects of legislation on architectural design processes and building production practices by examining circular economy policies for the construction sector in the European Union and Turkiye from a comparative perspective. Within the scope of descriptive policy analysis, the regulatory frameworks examined in this study were matched using the functional equivalence mapping approach, analytical comparison units were created through regulatory clustering, and they were evaluated using the dimension-based comparative analysis method. The analysis reveals the policy logic behind the regulatory systems' circular economy objectives and the stage of the construction process where the focus of intervention is positioned. While the regulatory framework in the European Union takes a systemic approach, starting the transformation in the design phase in line with the life-cycle perspective, in Turkiye, policy instruments are predominantly concentrated in implementation and waste management processes. Based on this comparative assessment, the study presents analytical conclusions for developing Turkiye's regulatory framework to establish a more holistic relationship with building production processes and architectural design decisions. By evaluating circular economy policies through the interaction between regulatory texts and architectural design processes, this study offers a holistic approach to the policy-design relationship in the construction sector.

İnşaat sektörü, yüksek kaynak tüketimi, enerji kullanımı ve atık üretimi nedeniyle döngüsel ekonomiye geçiş sürecinde stratejik bir dönüşüm alanı olarak değerlendirilmektedir. Bu dönüşümün gerçekleştirilmesi yalnızca teknik çözümlerle değil, yapı üretim süreçlerini yönlendiren düzenleyici çerçevelerin tasarım kararlarıyla kurduğu ilişki üzerinden mümkün hâle gelmektedir. Bu tez, Avrupa Birliği ve Türkiye'de yapı sektörüne yönelik döngüsel ekonomi politikalarını karşılaştırmalı bir perspektifle inceleyerek, mevzuatların mimari tasarım süreçleri ve yapı üretim pratikleri üzerindeki yönlendirici etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, betimleyici politika analizi kapsamında incelenen düzenleyici çerçeveler işlevsel eşdeğerlik haritalama yaklaşımıyla eşleştirilmiş, düzenleyici kümeleme aracılığıyla analitik karşılaştırma birimleri oluşturulmuş ve boyut temelli karşılaştırma analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz, düzenleyici sistemlerin döngüsel ekonomi hedeflerini hangi politika mantığıyla kurguladığını ve müdahale odağını yapı üretim sürecinin hangi aşamasında konumlandırdığını ortaya koymaktadır. Avrupa Birliği'nde düzenleyici çerçeve, yaşam döngüsü perspektifi doğrultusunda tasarım aşamasını dönüşümün başlangıç noktası olarak ele alan sistemik bir yaklaşım sergilerken, Türkiye'de politika araçlarının ağırlıklı olarak uygulama ve atık yönetimi süreçlerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Çalışma, bu karşılaştırmalı değerlendirme doğrultusunda, Türkiye'de düzenleyici çerçevenin yapı üretim süreçleri ve mimari tasarım kararlarıyla daha bütüncül bir ilişki kuracak biçimde geliştirilmesine yönelik analitik çıkarımlar sunmaktadır. Bu çalışma, döngüsel ekonomi politikalarını düzenleyici metinler ve mimari tasarım süreçleri arasındaki etkileşim üzerinden değerlendirerek, yapı sektöründe politika-tasarım ilişkisine bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır.